Erfrecht

Het erfrecht leeft! Als gevolg van de vergrijzing krijgen steeds meer mensen te maken met een overlijden in hun nabijheid. Men wordt erfgenaam, vereffenaar, legataris, legitimaris of executeur. In alle gevallen ziet men zich ineens geconfronteerd met een situatie waar niemand om heeft gevraagd. Een situatie die rechten en plichten met zich brengt, veel emoties en meestal ook veel vraagtekens. Het erfrecht is complex, dus aarzel niet om tijdig advies in te winnen. Goed advies geeft rust en overzicht in een vaak toch al moeilijke periode.

Als erfrecht advocaat word ik bij allerlei aspecten betrokken rondom de afwikkeling van een nalatenschap. Erfgenamen en nabestaanden kunnen onenigheid krijgen over tal van onderwerpen. Er kan een executeur zijn, waarvan de erfgenamen vinden dat hij zijn werk niet goed doet. Er kan twijfel bestaan over de wijze van aanvaarden, er kan discussie ontstaan over de verdeling. Er kan een beroep worden gedaan op de legitieme portie door een onterfd kind. Kortom, teveel om op te noemen. Het erfrecht is dan ook een veelomvattend rechtsgebied.

Verwerpen of aanvaarden?

Iedere erfgenaam dient altijd eerst voor zichzelf te beslissen, wil ik aanvaarden of ga ik verwerpen?

Als de nalatenschap wordt verworpen ontvangt de erfgenaam niets uit de nalatenschap, maar hij/zij is ook niet aansprakelijk voor eventuele schulden uit de nalatenschap.

Zuiver of beneficiair aanvaarden?

Als een erfgenaam een erfenis aanvaardt kan hij dit zuiver doen of beneficiair.

Bij zuivere aanvaarding wordt een erfgenaam ook met zijn privé vermogen aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap. Het is dus heel belangrijk hier goed over na te denken, alvorens zuiver te aanvaarden, bijvoorbeeld in het geval er schulden zijn te verwachten. Pas op met het ondernemen van acties ten aanzien van de nalatenschap (iets opruimen, een betaling doen etc.). Op basis van dergelijk handelen wordt soms geoordeeld dat iemand zuiver heeft aanvaard, zonder dat er een uitdrukkelijke verklaring is afgelegd. De zuivere aanvaarding volgt dan uit het handelen van de erfgenaam.

Het alternatief is beneficiair aanvaarden. Bij deze wijze van aanvaarden blijft het privé vermogen van de erfgenaam buiten schot, hoeveel schulden de nalatenschap ook omvat. Wel is een erfgenaam dan verplicht een boedelbeschrijving op te stellen en tot vereffening van de nalatenschap over te gaan (tenzij er zich een uitzonderingssituatie voordoet).

De keuze die wordt gemaakt, beneficiair aanvaarden of verwerpen, moet door middel van een verklaring worden afgelegd bij de griffie van de rechtbank van de plaats waar de overledene is overleden.

Als er een executeur is

Soms is in een testament een executeur aangewezen. De executeur heeft meestal als taken het beheren van de goederen van de nalatenschap en het betalen van de schulden van de nalatenschap. Een executeur vertegenwoordigt de erfgenamen in en buiten rechte. Soms zijn de erfgenamen niet tevreden over het handelen van de executeur, de executeur stelt bijvoorbeeld niet snel genoeg een boedelbeschrijving op, of de executeur legt geen rekening en verantwoording af. Al dit soort situaties kunnen leiden tot kwesties die moeten worden voorgelegd aan de kantonrechter. Procederen bij de kantonrechter kan zonder tussenkomst van een advocaat. Gezien de complexiteit van het erfrecht is het raadzaam om in ieder geval advies in te winnen alvorens een procedure zonder bijstand aan te gaan.

Verdeling

Zolang een nalatenschap niet is afgewikkeld, kan deze niet tussen de erfgenamen worden verdeeld. Soms zijn erfgenamen jaren bezig om tot afspraken te komen. Als er uiteindelijk een oplossing wordt bereikt is dat heel erg mooi en kan er tot verdeling worden overgegaan. De erfenis kan dan worden afgewikkeld. Echter, soms krijgen erfgenamen de grootste ruzies over de verdeling. In die situaties is het belangrijk de kwestie zo snel mogelijk aan de rechter voor te leggen. De rechter kan dan een uitspraak doen over de verdeling, waarna de erfenis alsnog kan worden afgewikkeld.

Legitieme portie

Ouders kunnen besluiten om een kind of meerdere kinderen te onterven. Dat betekent niet dat deze kinderen niets meer ontvangen uit de nalatenschap. De wet geeft de mogelijkheid aan onterfde kinderen om een beroep te doen op hun legitieme portie. Dat is een vordering in geld, die altijd de helft van het gewone erfdeel bedraagt. Belangrijk is dat er tijdig een beroep op de legitieme portie wordt gedaan. De legitieme portie moet daarnaast correct worden berekend, waarbij ook bepaalde schenkingen gedaan door de overledene voor zijn overlijden, een belangrijke rol kunnen spelen.

Ook voor niet onterfde kinderen kan de legitieme portie een rol spelen. Men spreekt dan over de aanvullende legitieme portie. Als er vlak voor het overlijden veel schenkingen zijn gedaan, kan het als kind zinvol zijn om naast het aandeel dat als erfgenaam wordt ontvangen een beroep te doen op de aanvullende legitieme portie.

Termijnen

Let op! Het erfrecht kent veel termijnen. Het is dan ook belangrijk om niet te lang te wachten met het inwinnen van advies als u betrokken bent bij een nalatenschap. Door enkel stilzitten bestaat de kans dat bepaalde rechten komen te vervallen, waar anders een beroep op had kunnen worden gedaan.